CLIMATE EDUCATION AS A FACTOR IN THE DEVELOPMENT OF COMPETENCIES IN THE ERA OF THE CLIMATE CRISIS
DOI:
https://doi.org/10.37472/2617-3107-2025-8-14Keywords:
climate education, climate crisis, anthropocentrism, posthumanism, environmental degradation, climate competenceAbstract
The article explores the urgent need for systemic climate education in response to the
accelerating climate crisis. The author argues that traditional humanistic and anthropocentric perspectives have contributed to ecological degradation by placing human needs above those of the non-human world. Drawing on posthumanist thought, the text emphasizes the necessity of redefining humanity’s relationship with nature to overcome cognitive biases, short-term thinking, and deeply rooted illusions of human superiority. The article examines how industrial, technological, and cultural developments have disrupted the Earth’s climate system, leading to rising temperatures, extreme weather events, and biodiversity loss. Despite increasing scientific evidence, public awareness remains insufficient, hindered by denialism, misinformation, and a lack of comprehensive climate education. The author proposes climate education as a holistic, cross-sectoral, lifelong learning process aimed at shaping climate competences. These include knowledge about climate mechanisms and human impact, critical reasoning against climate myths, ethical reflection, and practical skills for promoting sustainable behavior at individual, local, and global levels. Climate education, grounded in scientific research and environmental humanities, is presented as an essential tool for adaptation, mitigation, and fostering intergenerational and interspecies solidarity. Only widespread, coordinated educational actions can help humanity respond effectively to the looming climate crisis.
References
Bąk, A., Leśny, A., & Palamer-Kabacińska, E. (2014). Przygoda w edukacji i edukacja w przygodzie. Outdoor i Adventure education w Polsce. Fundacja Pracownia Nauki i Przygody.
Bayne, S. (2018). Posthumanism: A navigation aid for educators. Journal for Research and Debate, 1(2), 1–7. https://www.research.ed.ac.uk/en/publications/posthumanism-a-navigation-aid-for-educators
Bińczyk, E. (2018). Epoka człowieka. Retoryka i marazm antropocenu. PWN.
Budziszewska, M., & Świderska, A. (2021). Jakie są bariery dla zachowań prośrodowiskowych? In M. Budziszewska, A. Kardaś, & Z. Bohdanowicz (red.), Klimatyczne ABC. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Budziszewska, M., Kardaś, A., & Świderska, A. (2021). Mity klimatyczne. In M. Budziszewska, A. Kardaś, & Z. Bohdanowicz (red.), Klimatyczne ABC (pp. 97–99). Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Fialka, J. (2023). Jak zwietrzałe skały mogą złagodzić zmiany klimatyczne. Scientific American. https://www.scientificamerican.com/article/how-weathered-rocks-can-lessen-climate-change
Gola, B. (2018). Etyka środowiskowa w edukacji ekologicznej. Impuls.
Harari, Y. N. (2019). Sapiens. Od zwierząt do bogów (J. Hunia, Trans.). Wydawnictwo Literackie.
IPCC. (2021). Podsumowanie dla decydentów (H.-O. Pörtner, D. C. Roberts, E. S. Poloczanska, K. Mintenbeck, M. Tignor, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, & A. Okem, Red.). W Zmiana klimatu 2022: Zagrożenia, adaptacja i wrażliwość. Podsumowanie dla decydentów. Wkład II Grupy Roboczej do Szóstego Raportu Podsumowującego Międzyrządowego Panelu ds. Zmiany Klimatu (H.-O. Pörtner, D. C. Roberts, M. Tignor, E. S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, & B. Rama, Red.). Cambridge University Press. https://pan.pl/wp-content/uploads/2022/12/Zalacznik_Raport_IPCC_cz2.pdf
IPCC. (2023). Summary for Policymakers. In H. Lee & J. Romero (red.), Climate Change 2023: Synthesis Report. IPCC. https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/downloads/report/IPCC_AR6_SYR_SPM.pdf
Jasikowska, K., & Pałasz, M. (2022). Za pięć dwunasta koniec świata. Kryzys klimatyczno-ekologiczny głosem wielu nauk. Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Biblioteka Jagiellońska. http://za512.uj.edu.pl/
Jurszo, R. (2014). Poza zrównoważony rozwój. Ekologia ojczyźniania i jej horyzonty edukacyjne. Refleksje, 4, 18–20.
Kamińska, M. (2022a). Iluzje postedukacji. Jaka drogę przebyliśmy od wiedzy do antywiedzy? Refleksje, 3, 26–31.
Kamińska, M. (2022b). Koncepcje edukacji w dyskursie posthumanistycznym. Rocznik Pedagogiczny, 45, 23–35.
Kardaś, A., & Malinowski, S. (2021). Jak zmiana klimatu wpływa na przyrodę nieożywioną? In M. Budziszewska, A. Kardaś, & Z. Bohdanowicz (red.), Klimatyczne ABC. Interdyscyplinarne podstawy współczesnej wiedzy o zmianie klimatu. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Klimski, M. (2014). Edukacyjne wyzwania etyki środowiskowej. In W. Welskop (red.), Przyszłość edukacji – edukacja przyszłości. Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Biznesu i Nauk o Zdrowiu.
Kozłowska, A. (2021). Edukacja ekologiczna w polskiej podstawie programowej. Rocznik Pedagogiczny, 44, 123–150. https://pressto.amu.edu.pl/index.php/rp/article/view/30783
Kulik, R. (2007). Odkrywanie natury. Praktyka głębokiej ekologii. Pracownia na rzecz Wszystkich Istot.
Kulik, R. (2010). Dlaczego antropocentryzm jest kompromitujący? Dzikie Życie, 9(195). https://dzikiezycie.pl/archiwum/2010/wrzesien-2010/dlaczego-antropocentryzm-jest-kompromitujacy
Lamża, Ł. (2022). Światy równoległe. Czego uczą nas płaskoziemcy, homeopaci i różdżkarze. Wydawnictwo Czarne.
Niesporek-Szamburska, B., & Przybyla, O. (2021). Edukacja ekologiczna/klimatyczna w podstawie programowej i podręcznikach szkolnych do języka polskiego. Postscriptum Polonistyczne, 2(28), 1–30. https://journals.us.edu.pl/index.php/PPol/article/view/12311
Organizacja Narodów Zjednoczonych. (2015). Przekształcamy nasz świat: Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030. https://www.unic.un.org.pl/files/164/Agenda%202030_pl_2016_ostateczna.pdf
Paluch, M. (2022). Pedagogika lasu i pierwsze ścieżki jej teoretycznych konceptualizacji. Forum Pedagogiczne, 2(12), 17–30.
Phillips, T. (2019). Ludzie. Krótka historia o tym, jak spieprzyliśmy wszystko (M. Gębicka-Frąc, Trans.). Wydawnictwo Albatros.
Sadowska, A. (2013). Edukacja z klimatem. Przewodnik dla nauczycieli szkół gimnazjalnych. Fundacja Aeris Futuro.
Stoknes, E. (2015). What We Think About When We Try Not To Think About Global Warming. Chelsea Green Publishing.
Wójcik, A. (2021). Postawy wobec zmiany klimatu w Polsce. In M. Budziszewska, A. Kardaś, & Z. Bohdanowicz (red.), Klimatyczne ABC (pp. 106–110). Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
World Meteorological Organization. (2013). The global climate 2001–2010: A decade of climate extremes – Summary report (WMO-No. 1119). https://reliefweb.int/report/world/global-climate-2001-2010-decade-climate-extremes-summary-report
Ziernicka-Wojtaszek, A. (2020). Okiem klimatologa. In B. Gulla, B. Tucholska, & A. Ziernicka-Wojtaszek (red.), Psychologia kryzysu klimatycznego. Uniwersytet Jagielloński.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.







